Bohaterowie i problematyka

Najważniejsze postacie: Mary Lennox – dziewczynka początkowo samolubna, chora i samotna, która dzięki kontaktowi z naturą i ludźmi bardzo się zmienia; Colin Craven – syn Archibalda Cravena, początkowo przekonany, że jest śmiertelnie chory, potem zdrowiejący pod wpływem ogrodu, ruchu i przyjaźni; Dick Sowerby – brat Marty, pogodny chłopiec z wrzosowiska, znający zwierzęta i rośliny; Marta Sowerby – prosta, szczera służąca, która wprowadza Mary w świat Yorkshire; Ben Weatherstaff – stary ogrodnik, mrukliwy, ale dobry; Archibald Craven – wuj Mary, ojciec Colina, człowiek zamknięty w żałobie po śmierci żony; Zuzanna Sowerby – matka Dicka, kobieta mądra, serdeczna i życiowo roztropna.

Czas i miejsce akcji: akcja rozgrywa się głównie na początku XX wieku, w Anglii, w Yorkshire, w Misselthwaite Manor, na wrzosowisku i w zamkniętym ogrodzie. Ważne są też Indie, skąd pochodzi Mary, oraz epizodyczne miejsca podróży Archibalda Cravena po Europie.

Główne motywy: ogród jako przestrzeń odrodzenia, tajemnicy i pracy; przyroda jako siła uzdrawiająca; samotność i przyjaźń; przemiana wewnętrzna dzieci; dom pełen zamkniętych drzwi i sekretów; choroba i zdrowienie; wpływ myśli na człowieka; więź między światem ludzi a światem zwierząt i roślin.

Problematyka: powieść pokazuje, że zaniedbanie, smutek i zamknięcie w sobie prowadzą do osłabienia, a ruch, świeże powietrze, praca i życzliwe relacje pomagają wracać do sił. Mary i Colin początkowo są trudni, samotni i rozkapryszeni, ale stopniowo uczą się troski, odpowiedzialności i radości życia. Ważny jest też motyw wpływu myśli na ciało i charakter: Colin zdrowieje, gdy przestaje skupiać się na lęku przed chorobą, a Mary zmienia się, gdy zaczyna interesować się czymś poza sobą. Istotne jest także uzdrowienie relacji rodzinnych – Archibald Craven po latach wraca do syna i domu, a tajemnica, która była źródłem zamknięcia, staje się początkiem nowego życia.

Zakończenie: ogród rozkwita, Colin staje się zdrowym chłopcem, Mary dojrzewa i łagodnieje, a pan Craven wraca do domu, by znów być ojcem. Tajemnica ogrodu zostaje zachowana tylko do czasu, aż przemiana bohaterów dokona się w pełni.