Pieśni XI–XV: Hades, Syreny, powrót do Itaki i Eumajos

W pieśni jedenastej Odyseusz opisuje zejście do krainy zmarłych. Składa ofiary nad dołem i przyzywa cienie zmarłych. Najpierw spotyka duszę Elpenora, który zginął przez nieuwagę na dachu pałacu Kirki. Elpenor prosi o pogrzeb. Potem pojawia się Tejrezjasz, który przepowiada Odyseuszowi dalszą drogę: powrót do domu jest możliwy, ale bohater i jego ludzie muszą unikać bydła Heliosa na Trinakii. Jeśli bydło zostanie ruszone, drużyna zginie. Odyseusz pyta też o matkę i rozmawia z jej cieniem, Antikleją, która opowiada o jego rodzinie, o Penelopie, Telemachu i Laertesie. Następnie widzi szereg sławnych kobiet i bohaterów, a także duch Agamemnona, który wspomina własną śmierć z ręki Klitajmestry i ostrzega przed niewierną żoną. Odyseusz spotyka Achillesa, który żałuje śmierci, lecz pyta o syna Neoptolemosa. Odyseusz chwali dzielność syna Achillesa. Następnie widzi Ajasa, z którym kiedyś rywalizował o zbroję Achillesa. Wreszcie mija wielu innych zmarłych, w tym Minosa, Oriona, Tantala, Syzyfa i Heraklesa. Po tych spotkaniach wraca na okręt.

W pieśni dwunastej Odyseusz wraca na wyspę Kirki, grzebie Elpenora i słucha dalszych ostrzeżeń. Kirkę tłumaczy mu, jak ominąć Syreny, Skałę Skylli i wir Charybdy oraz przestrzega przed bydłem Heliosa na Trinakii. Odyseusz każe zatkać towarzyszom uszy woskiem, a siebie przywiązać do masztu, aby mógł słyszeć śpiew Syren, ale nie ulec pokusie. Dzięki temu okręt przechodzi bezpiecznie. Potem przepływają obok Skylli i Charybdy, lecz Skylla porywa sześciu ludzi. Na Trinakii Odyseusz zakazuje ruszać bydła Heliosa, lecz gdy zapasy się kończą, towarzysze łamią zakaz pod naciskiem Eurylocha i zabijają święte woły. Helios żąda od Zeusa kary. Po wypłynięciu Zeus niszczy okręt piorunem. Wszyscy towarzysze giną, a Odyseusz ocala jedynie dzięki fragmentowi burty. Po dziewięciu dniach dryfowania trafia z powrotem do Ogygii, do Kalypso.

W pieśni trzynastej Feakowie kończą ucztę i obdarowują Odyseusza bogatymi darami. Bohater odpływa na ich wspaniałym okręcie i śpi podczas całej podróży. Feakowie przywożą go do Itaki i ostrożnie składają wraz z darami w zatoce Forkysa. Posejdon, oburzony pomocą udzieloną Odyseuszowi, zamienia feacki okręt w kamień i przepowiada mieszkańcom Scherii karę za dalsze przewożenie tułaczy. Tymczasem Odyseusz budzi się na swojej ziemi, lecz nie poznaje ojczyzny, bo Atena spowiła ją mgłą. Zaczyna się obawiać, że trafił do nieznanej krainy. Spotyka Atenę w postaci młodego pasterza. Bogini odkrywa przed nim, że jest na Itace, i chowa skarby w pieczarze Najad. Oboje umawiają się na plan zagłady zalotników: Odyseusz ma wrócić do domu przebrany za żebraka, a Atena pomoże mu w walce i odmieni jego wygląd, by nikt go nie rozpoznał.

W pieśni czternastej Odyseusz wyrusza do Eumajosa, wiernego świniopasa. Eumajos gości go z wielką życzliwością, choć uważa go za biednego starca. Odyseusz testuje jego gościnność i opowiada zmyśloną historię o sobie, ale stopniowo ujawnia też prawdę o własnych cierpieniach. Eumajos mówi o swoim panu z wielką tęsknotą, przekonany, że Odys nie żyje. Obaj zasiadają do skromnej uczty, a Eumajos opowiada o swoim pochodzeniu i o tym, jak został sprzedany w dzieciństwie przez fenickich kupców. Wieczorem Odyseusz próbuje sprawdzić, czy Eumajos podzieli się z nim łożem, i rzeczywiście świniopas daje mu miejsce przy ogniu oraz własną chlajnę. W nocy Odyseusz wędruje do obory, by spać bliżej trzody.

W pieśni piętnastej Atena budzi Telemacha w Sparcie i nakłania go do powrotu do Itaki, ponieważ zalotnicy przygotowują zasadzkę. Młodzieniec żegna Menelaosa, który obdarowuje go cennymi darami. Helena rozpoznaje w nim znak od bogów i przepowiada powrót Odyseusza. Telemach odpływa, a po drodze przyjmuje jeszcze na pokład Teoklimena, wieszcza ściganego z powodu zabójstwa. W Itace Eumajos opowiada Odyseuszowi więcej o swym życiu. Telemach schodzi z okrętu do zagrody Eumajosa, podczas gdy Atena wyrusza do Sparty po niego i zarazem przygotowuje spotkanie ojca z synem. W tej pieśni dochodzi również do krótkiej rozmowy między synem a sługą, a po południu i wieczorem wszystko zmierza ku ponownemu spotkaniu Odyseusza z Telemachem.