Bohaterowie i problematyka

Najważniejsze postacie

• Cześnik Raptusiewicz – porywczy właściciel części zamku, skłócony z Rejentem, planuje małżeństwo z Podstoliną i chce zemsty na sąsiedzie.
• Rejent Milczek – spokojny, pozornie łagodny, ale wyrachowany przeciwnik Cześnika; prowadzi spór bardziej podstępem niż gwałtem.
• Wacław – syn Rejenta, zakochany w Klarze; próbuje pogodzić zwaśnione strony, by móc poślubić ukochaną.
• Klara – synowica Cześnika, rozsądna i ostrożna; kocha Wacława i pomaga w doprowadzeniu do ślubu.
• Podstolina – wdowa, kieruje się korzyścią; zmienia plany zależnie od sytuacji i majątku.
• Papkin – samochwała i tchórz, pełen przechwałek o swojej odwadze, ale łatwo daje się wciągać w cudze intrygi.
• Dyndalski – sługa Cześnika, wykonuje polecenia i jest świadkiem wielu komicznych scen.
• Śmigalski i Perełka – ludzie Cześnika, obecni w działaniach wokół sporu i wesela.

Czas i miejsce akcji

• Akcja toczy się w jednym zamku na wsi, podzielonym między Cześnika i Rejenta.
• Miejscami akcji są: pokój Cześnika, ogród przy murze granicznym, pokój Rejenta i kaplica.
• Czas nie jest dokładnie podany, ale odpowiada realiom dawnej szlachty, w świecie sporów o majątek, honor i małżeństwo.

Główne motywy i problemy

• Spór sąsiedzki – konflikt o mur i wspólne dobra napędza całą akcję.
• Zemsta – obie strony szukają sposobu, by pokonać przeciwnika.
• Miłość i małżeństwo – uczucie Wacława i Klary przeciwstawia się interesom rodzin.
• Interes majątkowy – małżeństwa są łączone z pieniędzmi, ziemią i spadkiem.
• Komizm postaci i sytuacji – szczególnie w zachowaniu Papkina, w sporach Cześnika z Rejentem i w nieporozumieniach językowych.
• Pojednanie – finał pokazuje, że zgoda jest możliwa, choć wcześniej wydawała się nieosiągalna.

Utwór przedstawia konflikt ludzi, którzy zamiast porozumienia wybierają gniew i intrygę. Dopiero uczucie młodych oraz rozwój wydarzeń prowadzą do zakończenia sporu i ślubu.