Akt III – Zawikłanie i list Rejenta

Trzeci akt rozwija intrygę jeszcze bardziej. Wacław nadal stara się być blisko Klary, lecz musi ukrywać swoje prawdziwe zamiary przed ojcem. Klara ostrzega go, że Rejent i Cześnik mogą znowu ich rozdzielić. Wacław zostaje jednak w zamku, a Papkin, choć służy Cześnikowi, coraz bardziej komplikuje sytuację. Jego przesadna odwaga i gadatliwość powodują kolejne nieporozumienia.

Najpierw pojawia się Podstolina, która przychodzi do Rejenta i podpisuje układ małżeński. Z rozmowy wynika, że nie zależy jej już na Cześniku, ale na korzystnym związku. Rejent cieszy się z powodzenia planu i uważa, że zyskał synową. Papkin natomiast zauważa, że wszystko obraca się przeciwko Cześnikowi. Chwilę później zostaje sam z Podstoliną i próbuje ją odprowadzić, ostrzegając przed gniewem Cześnika. Ona jednak nic sobie z tego nie robi i zapewnia, że wie, co robi.

Następnie Papkin wraca do Cześnika, który przygotowuje własny plan zemsty. Cześnik jest przekonany, że Papkin dobrze wykonał polecenie, ale okazuje się, że sytuacja jest znacznie gorsza, niż przypuszczał. Papkin przynosi list, z którego wynika, że Podstolina nie wybiera Cześnika, lecz Wacława, i że cała sprawa toczy się inaczej, niż planował. Cześnik reaguje gniewem, lecz zamiast od razu działać, postanawia zastawić pułapkę.

W tym samym czasie Cześnik dyktuje Dyndalskiemu list, w którym chce wezwać Rejenta do pojedynku. Dochodzi do zabawnej sceny, gdy Dyndalski nie potrafi poprawnie zapisać tekstu, a Cześnik irytuje się, że każde zdanie zaczyna od „mocium panie”. W końcu rezygnuje z listu i postanawia działać przez posłańca oraz przez podstęp. Jednocześnie organizuje zasadzkę na Wacława. Każe Dyndalskiemu i służbie pilnować wyłomu w murze i czekać na młodzieńca.

Papkin, przekonany, że został otruty winem Rejenta, zaczyna pisać testament. Jest przejęty i wyolbrzymia swoje nieszczęście, choć w rzeczywistości nic mu nie zagraża. W tym czasie Cześnik próbuje wykorzystać Papkina jako świadka i narzędzie swojego planu. Akurat wtedy pojawia się Klara, a po chwili Wacław. Oboje rozumieją, że grozi mu niebezpieczeństwo. Cześnik każe mu jednak iść do kaplicy i naciska na ślub z Klarą. Wacław nie ma wyboru, bo Cześnik stawia sprawę jasno: albo więzienie, albo małżeństwo z Klarą. W ten sposób akt trzeci prowadzi do przygotowania finałowego rozwiązania, choć bohaterowie jeszcze nie znają wszystkich konsekwencji swoich decyzji.