Bohaterowie i problematyka

Bohaterowie

Król Błystek jest władcą krasnoludków. Mieszka w kryształowej grocie, a potem w Słowiczej Dolinie. Kieruje swoją drużyną, troszczy się o jej byt i o ludzi, którym krasnoludki pomagają. Nie nagradza dobroci złotem, lecz pracą, mądrością i opieką. W zakończeniu żegna swoich poddanych i przypomina, że „Krasnoludki” wracają pod ziemię.

Koszałek-Opałek to uczony kronikarz. Nosząc pióro, atrament i księgi, zapisuje wydarzenia, ale często myli fakty i tworzy błędne wyjaśnienia. Interesuje go sława i wielka wiedza, a jego opowieści o dawnych dziejach łączą się z historią krasnoludków. Z czasem staje się cichy, dobry i prosty, rezygnuje z marzeń o sławie i opowiada dzieciom o dawnych przygodach.

Podziomek jest krasnoludkiem kłótliwym, głodnym i ruchliwym. Często narzeka na brak jedzenia, sam schodzi na ziemię, szuka wieści o wiośnie i trafia w różne miejsca związane z ludzką biedą. Potrafi też współczuć – wzrusza go nędza kobiety zbierającej lebiodę. W późniejszych wydarzeniach pomaga Marysi i staje się uczestnikiem wielu ważnych zdarzeń.

Marysia jest sierotką, pasterką gęsi i dzieckiem ciężkiej pracy. Po śmierci matki zostaje wypędzona z domu i zmuszona do służby. Jest smutna, bo tęskni za matką i za utraconym domem. Nie prosi o bogactwo, lecz o odzyskanie swoich gąsek. Wędruje do królowej Tatry, a potem wraca do wsi, gdzie znów prowadzi stadko i pomaga w domu Skrobka.

Skrobek to ubogi chłop, który początkowo żyje w biedzie i zaniedbuje zdziczałą ziemię. Z czasem, pod wpływem pieśni mistrza Sarabandy, zaczyna kochać swoją rolę i bierze się do pracy. Jest gospodarzem odpowiedzialnym, choć zmęczonym nędzą. Dba o dzieci, o dom i o pole, a jego praca staje się jednym z najważniejszych wątków utworu.

Królowa Tatry pojawia się jako potężna władczyni gór. Marysia dociera do niej po długiej wędrówce i otrzymuje to, o co prosi – swoje siedem gąsek. Królowa nie zmienia losu dziewczynki w sposób cudowny i bogaty, lecz spełnia konkretną, prostą prośbę.

Sadełko jest lisem, który udaje uczonego, pustelnika i przyjaciela ludzi. W rzeczywistości działa podstępnie, poluje na gęsi i wykorzystuje innych do własnych celów. Jego spryt, chytrość i obłuda są stale podkreślane.

Wśród ważnych postaci pojawiają się także Piotr Skrobek, Pietrzyk, Półpanek i Sarabanda – postacie związane z życiem krasnoludków, muzyką i gospodarstwem. Ich role pokazują, że świat utworu obejmuje zarówno ludzi, jak i istoty niezwykłe, a także całą przyrodę.

Czas i miejsce akcji

Akcja rozgrywa się wiosną, latem, jesienią i zimą, a więc obejmuje cały cykl roku. Ważna jest zmienność pór roku, bo wpływa na losy bohaterów, ich wędrówki, głód, pracę i powrót krasnoludków pod ziemię. Czas akcji nie jest dokładnie określony historycznie, ale w opowieści pojawiają się dawne dzieje, czasy Piasta oraz współczesna wieś.

Miejscem wydarzeń są przede wszystkim kryształowa grota, las, bor, wieś, Głodowa Wólka, Słowicza Dolina i okolice chaty Skrobka. Pojawia się także droga Marysi do królowej Tatry, czyli wędrówka przez pola, bór i góry. Przestrzeń utworu jest szeroka: obejmuje zarówno świat ludzi, jak i świat krasnoludków oraz przyrodę, która reaguje na ich obecność.

Główne motywy i problemy

• Praca i lenistwo – utwór pokazuje, że ziemia wymaga wysiłku, a skutek przynosi wytrwała praca, nie marzenia o łatwym zysku.
• Bieda i głód – w wielu scenach pojawiają się pusty stół, przednówek, brak jedzenia i nędza ludzi oraz krasnoludków.
• Pomoc i współczucie – bohaterowie pomagają sobie nawzajem, a litość i łaskawość są ważniejsze niż kara.
• Sierota i tęsknota za domem – los Marysi pokazuje samotność dziecka po śmierci matki oraz potrzebę opieki.
• Więź człowieka z naturą – ptaki, kwiaty, las, góry i pola współtworzą świat bohaterów i wpływają na ich los.
• Dobro i zło ukryte pod pozorem – Sadełko udaje przyjaciela, a prawdziwa wartość postaci ujawnia się w czynach.
• Przemiana bohatera – Skrobek przechodzi od zniechęcenia do pracy, a koszty życia ustępują miejsca porządkowi i gospodarności.

Sense zakończenia

Zakończenie pokazuje, że pomoc krasnoludków była potrzebna, ale nie trwa wiecznie. Gdy kończy się ich czas, wracają pod ziemię, a człowiek musi sam podjąć codzienny trud. Skrobek zostaje z uporządkowanym domem, polem i dziećmi, Marysia odzyskuje gąski, a koszałek-Opałek porzuca pychę i wielkie ambicje. Sens zakończenia polega więc na podkreśleniu, że prawdziwa wartość tkwi w pracy, prostocie, wdzięczności i pomocy udzielanej innym. Świat krasnoludków znika z pola widzenia, ale pozostawia po sobie ład, nadzieję i wspomnienie dobra.