Początek zagadki w szkole

Akcja powieści rozpoczyna się w klasie siódmej gimnazjum, podczas lekcji historii prowadzonej przez profesora Gąsowskiego. Nauczyciel jest bardzo roztargniony, ale też pełen pasji do historii, zwłaszcza do Napoleona. Klasa, złożona z trzydziestu chłopców, bardzo go lubi i świetnie zna historię. Profesor ma jednak swój własny sposób egzaminowania uczniów: zawsze wywołuje trzech chłopców według stałego porządku zapisów w notesie.

Właśnie na tym opiera się Adam Cisowski, najsprytniejszy uczeń w klasie. Zauważa, że nauczyciel od dawna egzaminuje według tego samego schematu. Gdy profesor myli się i pyta nie tych uczniów, którzy byli przewidziani, wychodzi na jaw, że Adam wcześniej odczytał układ pytań. Najpierw pomaga kolegom, a potem wyznaje prawdę profesorowi. Tłumaczy, że odkrył metodę profesora, obserwując, jak nauczyciel odwraca kartki w notesie. Profesor początkowo jest oburzony, ale ostatecznie podziwia pomysłowość Adasia. Chłopak wyjaśnia też wcześniejsze egzaminowanie kolegów, a następnie bez trudu rozwiązuje jeszcze jedną zagadkę profesora: przypomina mu o trzech listach, które ten schował w kieszeni. Ten początek pokazuje niezwykłą spostrzegawczość Adama i zapowiada dalszą akcję opartą na tajemnicach i śledztwie.

Po lekcjach poznajemy dom Adasia i jego rodzinę. Mieszka on z rodzicami oraz czworgiem młodszego rodzeństwa, które nieustannie hałasuje. Adaś już wcześniej wykazywał talent do wykrywania drobnych „zbrodni” domowych, na przykład odkrył, kto zjadł jego lody, stosując prosty, ale skuteczny eksperyment z wodą. Dzięki temu ma opinię chłopca, który potrafi wszystko zauważyć i wyjaśnić. To właśnie ta cecha sprawi, że wkrótce zostanie poproszony o pomoc w znacznie poważniejszej sprawie.

Do Adasia zgłaszają się dwaj uczniowie z klasy szóstej, którzy przychodzą w imieniu kolegi. Opowiadają o biednym chłopcu prowadzącym szkolną spółdzielnię. Brakuje mu stu złotych w rachunkach, choć wszystko wydaje się się zgadzać. Koledzy boją się, że zostanie niesłusznie uznany za złodzieja. Adaś przyjmuje sprawę, analizuje księgi i odkrywa, że brakująca setka to tylko czarna nitka przyczepiona do cyfr. Dzięki niemu chłopiec zostaje oczyszczony z podejrzeń. W tej scenie widać, że umiejętność obserwacji Adasia nie służy mu tylko do żartów, ale może też ratować innych z kłopotów.

Ta część utworu przygotowuje ważniejszy wątek. Po ujawnieniu jego talentu profesor Gąsowski zaczyna patrzeć na Adasia z podziwem, a chłopak staje się kimś więcej niż szkolnym spryciarzem. Otrzymuje zaproszenie do domu profesora na wakacje, ponieważ pojawia się tam nowa, bardzo niepokojąca tajemnica. Tak kończy się pierwszy etap powieści: szkolny świat zostaje zastąpiony przez zagadkę, która wyprowadzi Adasia poza miasto.