Początek historii – Winicjusz i Ligia

Akcja powieści rozpoczyna się w Rzymie za panowania cesarza Nerona. Marek Winicjusz, młody patrycjusz i żołnierz, wraca do miasta po wojnach. Zostaje przyjęty do domu swego wuja, Petroniusza, człowieka wyrafinowanego, znawcy sztuki i obyczajów dworu. Winicjusz opowiada mu o spotkaniu z Ligią – dziewczyną pochodzącą z ludu Ligów, wychowaną w domu Aulusa Plaucjusza i jego żony Pomponii. Ligia jest zakładniczką przekazaną Rzymianom, ale dzięki opiece rodziny Plaucjuszy dorasta w atmosferze łagodności i szacunku.

Winicjusz zakochuje się w Ligii niemal natychmiast. Chce ją zdobyć i traktuje ją początkowo jak kobietę, którą należy po prostu mieć. Petroniusz, chcąc pomóc siostrzeńcowi, aranżuje spotkanie z Ligią. Dzięki temu Winicjusz odwiedza dom Plaucjuszów, gdzie poznaje także chrześcijan, którzy gromadzą się wokół Ligii. Dziewczyna budzi w nim nie tylko pożądanie, ale i silne uczucie.

Wkrótce sytuacja się komplikuje. Ligia, jako zakładniczka, zostaje formalnie odebrana rodzinie Plaucjuszów i przekazana do dworu cesarskiego. Winicjusz, nie chcąc jej stracić, zaczyna działać zdecydowanie i bez skrupułów. Petroniusz wykorzystuje swoje wpływy, by przybliżyć go do celu. W tym samym czasie w powieści pojawia się coraz wyraźniej świat chrześcijan, odmienny od życia rzymskiej elity: skromny, wspólnotowy i oparty na wierze.

Winicjusz, przyzwyczajony do przemocy i podporządkowania sobie innych, nie rozumie jeszcze, że miłość nie może być zdobywana siłą. Jego pierwsze działania wobec Ligii prowadzą do konfliktu między nim a ludźmi, którzy ją chronią. Na tym etapie utworu najważniejsze są trzy elementy: fascynacja Winicjusza Ligią, dworskie intrygi Petroniusza oraz zetknięcie świata pogańskiego z chrześcijańskim. To właśnie ten konflikt będzie rozwijał się dalej i stanie się osią całej powieści.