Bohaterowie i problematyka

Najważniejsze postacie: Tomek Sawyer — żywy, pomysłowy, skory do psot, ale zdolny do odwagi i lojalności; Huckleberry Finn — wolny, zaniedbany chłopiec, przyjaciel Tomka; Becky Thatcher — nowa uczennica, uczuciowa i dumna; ciotka Polly — opiekunka Tomka, surowa, lecz kochająca; Sid — jego przyrodni brat, grzeczny i skłonny do donoszenia; Joe Harper — przyjaciel Tomka; Muff Potter — ubogi, dobry człowiek niesłusznie oskarżony o morderstwo; pół-Indianin Joe — główny czarny charakter; wdowa Douglas i pani Harper — opiekuńcze postacie dorosłych; sędzia Thatcher, pastor, pan Dobbins i pan Jones — dorośli współtworzący świat miasteczka.

Czas i miejsce akcji: akcja rozgrywa się w małym amerykańskim miasteczku St. Petersburg nad Missisipi, w okolicznych lasach, na wyspie Jacksona, na cmentarzu, w pieczarach Mac Dougala, w gospody i w domach mieszkańców. Czas to kilka letnich tygodni dziecięcych wakacji, zakończonych szkolnym egzaminem i wyprawą do pieczar.

Główne motywy i problemy: psoty i chłopięca zabawa; przyjaźń i lojalność; wolność kontra cywilizacja; dorastanie; pierwsza miłość; zabobon i wyobraźnia; poczucie winy i odpowiedzialność; obłuda dorosłych; niesłuszne oskarżenie; poszukiwanie skarbu; granica między zabawą a realnym niebezpieczeństwem. W powieści ważne są też motywy ucieczki z domu, marzeń o wielkości, życia „na marginesie” oraz zderzenia dziecięcej fantazji z rzeczywistym złem.

Znaczenie zakończenia: Tomek i Huck zdobywają skarb, Joe ginie w pieczarach, Muff Potter zostaje ocalony dzięki zeznaniom Tomka, a Huck — choć bogaty — nie potrafi znieść uporządkowanego życia u wdowy Douglas. Tomek i Huck planują więc zostać zbójcami, ale to już zapowiada dalsze przygody poza końcem powieści. Ostatecznie utwór pokazuje chłopięcy świat pełen humoru, ale też odpowiedzialności, strachu i moralnych wyborów.