Bohaterowie i problematyka

Bohaterowie

Ebenezer Scrooge jest głównym bohaterem utworu. Na początku to człowiek chciwy, zimny, samotny, nieprzychylny ludziom i obojętny wobec hojności oraz życzliwości. Nie uznaje wartości świąt, odrzuca życzenia, nie chce pomagać biednym i myśli przede wszystkim o pieniądzach. W czasie nocnych wizji widzi własne dzieciństwo, dawne wybory i skutki swojego postępowania. Pod wpływem duchów przechodzi przemianę: zaczyna współczuć innym, pomagać im i wraca do ludzi.

Jakob Marley jest dawnym wspólnikiem Scrooge’a. Po śmierci ukazuje się jako duch z łańcuchem z kas, kluczy, zamków, ksiąg i sakiewek. Wyjaśnia, że błąka się po świecie, bo za życia nie troszczył się o innych ludzi i interesował się tylko zyskiem. Ostrzega Scrooge’a, że bez zmiany postępowania spotka go taki sam los.

Duch Wigilijnej Przeszłości prowadzi Scrooge’a przez obrazy z jego dawnych lat. Pokazuje mu samotność w dzieciństwie, pobyt w szkole, siostrę Fanny, pracę u Fezziwiga oraz rozstanie z Bellą. Jego zadaniem jest przypomnienie Scrooge’owi, kim był i jak stopniowo zmieniał się jego charakter.

Duch Tegorocznego Bożego Narodzenia ukazuje życie ludzi w dniu świąt. Prowadzi Scrooge’a do domu Cratchitów, do rodzin i biednych ludzi w różnych miejscach Londynu, a także do domu Freda. Pokazuje, że nawet w biedzie mogą istnieć życzliwość, wspólnota i radość.

Duch Przyszłych Wigilii jest milczący i budzi największy lęk. Pokazuje możliwą przyszłość Scrooge’a: obojętność ludzi wobec jego śmierci, kradzież rzeczy z jego domu, biedę Cratchitów oraz własny grób Scrooge’a. Jego obrazy mają skłonić bohatera do ostatecznej poprawy.

Bob Cratchit to skromny, biedny pracownik Scrooge’a. Jest życzliwy, cierpliwy i przywiązany do rodziny. W domu Cratchitów widać jego troskę o bliskich oraz miłość do Małego Tima.

Mały Tim jest chorym, ale pogodnym dzieckiem. Jego słowa: „Niech Bóg błogosławi nas wszystkich i każdego z osobna!” podkreślają prostotę i dobroć rodziny Cratchitów. W zakończeniu okazuje się, że „wcale nie umarł”.

Fred, siostrzeniec Scrooge’a, jest ciepły, uprzejmy i wyrozumiały. Nie żywi urazy do wuja, mimo że ten odrzuca jego zaproszenia. Zachowuje wobec niego życzliwość i współczucie.

Bella jest dawną narzeczoną Scrooge’a. Wspomina, że w jego sercu miejsce miłości zajęło „inne bóstwo” – „Cielec złoty”. Rezygnuje z zaręczyn, gdy widzi jego oddanie zyskowi.

Fezziwig to dawny pracodawca Scrooge’a. Zostaje pokazany jako człowiek, który potrafi uczynić życie pracowników „lżejszym lub cięższym” i organizuje im wesołą wigilię.

• Fanny – młodsza siostra Scrooge’a, która z radością zabiera go ze szkoły do domu.
• Pani Cratchit – żona Boba, troszcząca się o dom i dzieci.
• Piotr, Belinda i Marta Cratchit – dzieci z ubogiej, ale zżytej rodziny.

Czas i miejsce akcji

Akcja rozgrywa się w czasie świąt Bożego Narodzenia, przede wszystkim w wigilię i w noc kolejnych wizyt duchów. Czas jest wyraźnie związany z kolejnymi nocami i porankiem świątecznym. Miejscem akcji jest głównie Londyn, a także dom Scrooge’a, kantor, dom Cratchitów, dom Freda, szkoła z dzieciństwa bohatera, ulice miasta, przytułek, więzienie, szpital, cmentarz oraz różne dalsze miejsca, do których prowadzą duchy.

Główne motywy i problemy

Najważniejszym motywem jest przemiana człowieka. Scrooge przechodzi drogę od egoizmu i obojętności do współczucia, hojności i troski o innych. Ważny jest też motyw świąt Bożego Narodzenia, które przynoszą ludziom życzliwość, wspólnotę i radość. Utwór pokazuje również samotność, zwłaszcza samotność Scrooge’a w dzieciństwie i w dorosłym życiu, a także samotność biednych ludzi, którym brak wsparcia.

Istotny jest problem ubóstwa i stosunku do biednych. Scrooge początkowo nie chce pomagać potrzebującym, ale wizje duchów pokazują, że bieda nie oznacza braku godności ani ciepła rodzinnego. Kolejny problem to skąpstwo i chciwość, które prowadzą do moralnego upadku i do strasznego końca. W utworze obecny jest też motyw odpowiedzialności za innych oraz pytanie o to, jak człowiek wpływa na życie otoczenia.

Sens zakończenia

Zakończenie pokazuje pełną przemianę Scrooge’a. Bohater rozumie ostrzeżenia duchów, wraca do ludzi i zaczyna postępować inaczej. Posyła indykowi do Cratchitów, odwiedza Freda, pomaga Bobowi i podnosi mu pensję. Ostatnia informacja, że Mały Tim „wcale nie umarł”, podkreśla, że zmiana Scrooge’a przynosi dobre skutki nie tylko jemu, lecz także innym. Zakończenie zamyka opowieść jako historię naprawy życia i odzyskania więzi z ludźmi.