Uczta, pieśń i tajemnica zemsty

Najważniejszy zwrot następuje podczas uczty w Maryjenburgu. Zakon obchodzi święto patrona, do miasta zjeżdżają komturzy, a Konrad jako mistrz wydaje biesiadę. Najpierw kpi z pijanej wesołości braci i mówi, że potrzebuje pieśni odpowiedniej do ich życia – ponurej, ognistej i morderczej. Na jego żądanie pojawiają się śpiewacy, lecz mistrz odrzuca ich występy. Chce pieśni bardziej dzikiej i prawdziwej. Wtedy zgłasza się stary wajdelota.

Wajdelota śpiewa najpierw o losie Litwy i o znaczeniu pieśni gminnej. Tłumaczy, że pieśń przechowuje pamięć narodu nawet wtedy, gdy giną dzieje zapisane w kronikach. Następnie rozpoczyna właściwą opowieść o Walterze Alfie, który był porwany w dzieciństwie przez Niemców, wychowany wśród Krzyżaków, a później rozpoznał swoje litewskie pochodzenie dzięki staremu śpiewakowi. Walter wraca wspomnieniem do spalonego domu, krzyku matki i niewoli. Stary wajdelota przekonał go, że jedyną bronią niewolnika może być zdrada. Walter służył więc Niemcom, aż w odpowiedniej chwili uciekł do Litwinów.

W pieśni pojawia się też Aldona, córka Kiejstuta. Walter opowiadał jej o Niemczech, chrześcijaństwie i wielkim Bogu, a ona słuchała go z rosnącą miłością. Kiejstut oddał córkę za żonę Walterowi, widząc jego wartość dla Litwy. Jednak szczęścia domowego nie było, bo Walter wciąż myślał o wojnie i o ojczyźnie. Gdy przyszły kolejne najazdy, a Kowno i inne miasta zostały zniszczone, w Konradzie narastała świadomość, że Litwa nie obroni się otwartą walką. Wtedy właśnie w jego duszy dojrzał plan użycia podstępu przeciw Zakonowi.

Kulminacją uczty jest ballada o Almanzorze. W niej maurowie mszczą się na Hiszpanach przez rozprzestrzenienie zarazy. Po tej balladzie Konrad wybucha: ogłasza, że rozumie sens zemsty i szyderczo mówi o zdrajcach narodu, którzy służą wrogom. Goście są zaskoczeni, Witołd wpada w gniew, a cały zamek zaczyna żyć podejrzeniem. Uczta, zamiast jedności, przynosi chaos. Konrad pił zbyt wiele i wpada w stan gorączkowego uniesienia, po czym zasypia. Od tej chwili wszyscy widzą, że wokół mistrza dzieje się coś niepokojącego, choć dokładnego planu jeszcze nie znają.