Akt I – Spotkanie w chacie i zbrodnia w lesie

Akcja dramatu rozgrywa się „za czasów bajecznych, koło jeziora Gopła”. W pierwszej części autor przedstawia świat ludzi i istot fantastycznych oraz od razu zapowiada, że los Balladyny będzie związany z zbrodnią. Kirkor, bogaty pan zamku, przychodzi do pustelnika, by poradzić się w sprawie małżeństwa. Pustelnik okazuje się wygnanym królem Popielem III. Opowiada o własnej krzywdzie, o zamordowanych dzieciach i o cudownej koronie Lecha. Kirkor chce pomóc w odzyskaniu tronu, ale najpierw szuka żony. Pustelnik radzi mu, by pojął ubogą i cnotliwą dziewczynę, a nie królewnę.

Następnie pojawia się Filon, pasterz zakochany w wyobrażonej miłości, a potem Goplana ze Skierką i Chochlikiem. Nimfa kocha się w Grabcu, prostym chłopie, i postanawia działać, by go zdobyć. Chochlik ma błąkać Grabca, a Skierka ma doprowadzić Kirkora do chaty wdowy, gdzie mieszka Balladyna z Aliną. Goplana chce też wpłynąć na to, by Kirkor wybrał jedną z córek wdowy.

W chacie wdowy Kirkor rzeczywiście poznaje Balladynę i Alinę. Obie dziewczyny wydają mu się piękne i dobre, a on nie umie od razu wybrać jednej z nich. Balladyna odpowiada obietnicami bezwzględnej wierności i poświęcenia, Alina mówi prościej i szczerze, że będzie kochać i być wierną. Decyzję rozstrzyga propozycja wdowy: siostry mają nazbierać malin, a ta, która pierwsza przyniesie pełny dzbanek, zostanie żoną Kirkora. Alina idzie do lasu z ufnością, Balladyna wraca z pustym dzbankiem, z rozpaczą i gniewem.

W lesie Goplana i Skierka obserwują obie dziewczyny. Alina zbiera maliny i śpiewa o przyszłym szczęściu, Balladyna wraca z pustym dzbankiem, z rozpaczą i gniewem. Gdy Alina pokazuje pełen dzban, Balladyna nie potrafi znieść upokorzenia. Chce odebrać siostrze owoce, a gdy Alina wspomina o Kirkorze i swoim szczęściu, Balladyna dobywa noża i zabija ją. To pierwszy i najważniejszy czyn zbrodniczy w dramacie. Po chwili ogarnia ją strach i wstrząs, ale nie wyznaje winy. Goplana widzi zbrodnię, rozmawia z Balladyną jak z osobą w półobłędzie i pozwala jej odejść z dzbankiem Aliny. W ten sposób Balladyna wraca do chaty z narzędziem przyszłego kłamstwa i winy.