Bohaterowie i problematyka

Bohaterowie

Najważniejszą postacią komedii jest Orgon – gospodarz domu w Paryżu, człowiek zamożny, ale łatwo ulegający wpływom. Początkowo całkowicie wierzy Tartuffe’owi i traktuje go jak wzór pobożności. Nie dostrzega nawet, że przez jego wpływ zaniedbuje rodzinę, opóźnia ślub Marianny i oddaje mu zbyt wielką władzę. Dopiero pod koniec utworu zaczyna rozumieć swój błąd.

Tartuffe to obłudnik udający człowieka świętego. Mówi o modlitwie, dyscyplinie i „woli nieba”, ale w rzeczywistości dąży do zdobycia majątku Orgona i chce wykorzystać jego żonę. Potrafi mówić skromnie i nabożnie, a jednocześnie działa wyrachowanie. Jego fałsz zostaje ostatecznie ujawniony.

Elmira, żona Orgona, jest spokojna i rozsądna. Podejmuje próbę wykazania prawdziwych zamiarów Tartuffe’a, a w akcie piątym doprowadza do sytuacji, w której Orgon słyszy jego wyznanie. Dzięki opanowaniu pomaga ujawnić obłudę gościa.

Doryna, służąca, wyróżnia się odwagą, ironią i zdrowym rozsądkiem. Najpierw sprzeciwia się planom Orgona, potem broni Marianny i Walerego, a także stara się powstrzymać rodzinne konflikty. Często mówi wprost to, czego inni nie chcą powiedzieć.

Marianna jest córką Orgona i kocha Walerego. Zostaje zmuszona do rozmów o ślubie z Tartuffe’em, czemu się sprzeciwia. Jej sytuacja pokazuje, jak decyzje ojca mogą zagrażać szczęściu młodych ludzi.

Walery to narzeczony Marianny. Jest związany z nią uczuciem, ale rozmowy prowadzone pod presją prowadzą do nieporozumień. W ostatnim akcie okazuje jednak lojalność, ostrzegając Orgona przed niebezpieczeństwem.

Kleant, szwagier Orgona, pełni rolę głosu rozsądku. Stara się odróżniać prawdziwą pobożność od obłudy, uspokaja spory i przypomina, że nie wolno popadać w skrajności. Jego wypowiedzi porządkują spojrzenie na wydarzenia.

Damis, syn Orgona, działa gwałtownie i impulsywnie. Chce natychmiast demaskować Tartuffe’a, ale jego porywczość prowadzi do konfliktu z ojcem i do wydziedziczenia.

Pani Pernelle, matka Orgona, początkowo broni Tartuffe’a i podziela niechęć do swobody domowników. Dopiero pod koniec zaczyna dostrzegać prawdę o sytuacji.

Czas i miejsce akcji

Akcja rozgrywa się w Paryżu, w domu Orgona. Czas akcji obejmuje wydarzenia przedstawione w kolejnych aktach, bez dokładnego wskazania daty. Najważniejsze sceny rozgrywają się w obrębie jednego domu, co podkreśla rodzinny i zamknięty charakter konfliktu.

Główne motywy i problemy

• Obłuda religijna – Tartuffe udaje człowieka pobożnego, a jego słowa o religii służą ukryciu egoistycznych celów.
• Ślepota i naiwność – Orgon nie dostrzega prawdy, mimo że domownicy stale ostrzegają go przed Tartuffe’em.
• Konflikt rodzinny – spór dotyczy nie tylko zaufania do Tartuffe’a, lecz także ślubu Marianny, wydziedziczenia Damisa i rozbicia domowego porządku.
• Walka rozsądku z pozorem – Kleant, Doryna i Elmira próbują przeciwstawić się fałszywej pobożności oraz nieprzemyślanym decyzjom Orgona.
• Prawa młodych do wyboru – Marianna i Walery chcą być razem, lecz decyzje ojca zagrażają ich szczęściu.
• Nadużycie zaufania – Orgon powierza Tartuffe’owi majątek i szkatułkę z ważnymi papierami, co staje się źródłem zagrożenia dla całego domu.

Sen zakończenia

Zakończenie pokazuje, że prawda zostaje ujawniona, a obłuda ukarana. Tartuffe zostaje aresztowany, darowizna unieważniona, a rodzina odzyskuje spokój. Sens tego finału polega także na przywróceniu ładu moralnego: Orgon ma odtąd odróżniać prawdę od pozoru i nie ufać bezkrytycznie ludziom tylko dlatego, że deklarują pobożność. Ostatnie słowa Kleanta przypominają o potrzebie umiarkowania i rozwagi. Dzięki temu możliwy staje się także ślub Marianny z Walerym, czyli naprawienie wcześniej zagrożonego szczęścia rodziny.