Bohaterowie i problematyka

Bohaterowie: najważniejszą postacią jest Skawiński, stary Polak i były żołnierz, człowiek uczciwy, wytrwały, doświadczony przez los. Druga ważna postać to Mr. Izaak Falconbridge, konsul Stanów Zjednoczonych w Panamie, który zatrudnia Skawińskiego. Pojawiają się też Johns, strażnik portowy, oraz pośrednio członkowie polskiego Towarzystwa w New Yorku, którzy przysyłają książki. Ważna jest również zbiorowość: Kreole, marynarze, ludzie portu i wreszcie Polacy, których obecność ujawnia się w pamięci i lekturze bohatera.

Czas i miejsce akcji: akcja rozgrywa się w XIX wieku, po wielu wojnach, w czasach emigracji Skawińskiego. Miejscem głównym jest latarnia morska w Aspinwall niedaleko Panamy, na skalistej wysepce. Wspominane są też liczne inne miejsca życia bohatera: Polska, Węgry, Francja, Hiszpania, Algier, Australia, Afryka, Kalifornia, Brazylia, Arkansas, Hawana i Kuba. Te wspomnienia pokazują jego wieloletnią tułaczkę.

Główne motywy i problemy: najważniejszym motywem jest tułaczka emigranta, który po latach wędrówki szuka spokoju. Ważny jest też motyw samotności, pracy i wytrwałości, a także motyw morza, latarni i światła jako znaku bezpieczeństwa. Istotna jest nostalgia za ojczyzną i siła polskiej literatury, która budzi pamięć o kraju. Opowiadanie pokazuje, że człowiek może znaleźć chwilowy spokój, lecz prawdziwa więź z ojczyzną pozostaje żywa mimo oddalenia. Zakończenie ma charakter tragiczny i zarazem symboliczny: Skawiński, wzruszony lekturą „Pana Tadeusza”, zapomina zapalić latarnię, traci posadę i znów zostaje skazany na tułaczkę. Ostatni obraz to stary człowiek na statku płynącym do New Yorku, który trzyma przy sobie książkę jak największy skarb.