Bohaterowie i problematyka

Najważniejsze postacie:

• Pan Tomasz – zamożny mecenas, dawniej adwokat; spokojny, kulturalny, samotny, wrażliwy na sztukę, ale nie znoszący katarynek.
• Niewidoma dziewczynka – córka jednej z lokatorek; około ośmioletnia, cicha, blada, pozbawiona wzroku po chorobie, bardzo wrażliwa na dźwięki i dotyk.
• Matka dziewczynki – pracuje szyjąc, troszczy się o dziecko i cierpliwie znosi jego kalectwo.
• Przyjaciółka matki – druga lokatorka, wyrabiająca pończochy i kaftaniki na maszynie.
• Lokaj i stróż – osoby z otoczenia mecenasa, pilnujące porządku w domu.
• Kataryniarz – gra na podwórzu, nieświadomie staje się ważny dla dziewczynki.

Czas i miejsce akcji: akcja rozgrywa się w Warszawie, głównie na ulicy Miodowej oraz w domu pana Tomasza. Czas jest współczesny autorowi, w realiach życia miejskiego końca XIX wieku.

Główne motywy i problemy:

• kontrast między komfortem a biedą – eleganckie mieszkanie mecenasa zestawione jest ze skromnym życiem kobiet pracujących ręcznie;
• samotność – pan Tomasz, mimo towarzystwa i pozycji, żyje w pewnym oddaleniu od innych;
• kalectwo i tęsknota za światem – dziewczynka nie widzi i próbuje zastąpić wzrok słuchem, dotykiem oraz wyobraźnią;
• wrażliwość na sztukę i dźwięk – dla mecenasa ważna jest kultura, lecz dla dziecka nawet fałszywa katarynka staje się źródłem szczęścia;
• przemiana bohatera – pan Tomasz przechodzi od gniewu i niechęci do zrozumienia i współczucia;
• empatia – finał pokazuje, że zauważenie cudzej potrzeby jest ważniejsze niż własna wygoda.

Znaczenie zakończenia: końcowa decyzja pana Tomasza nie polega na usunięciu hałasu, lecz na dopuszczeniu go dla dobra dziecka. Mecenas postanawia znaleźć okulistów i pomóc dziewczynce. Utwór kończy się chwilą jego refleksji nad tym, że powinien był zainteresować się nią wcześniej.