Bohaterowie i problematyka

Najważniejsze postacie:

• Harpagon – ojciec Elizy i Kleanta, skąpiec, lichwiarz, człowiek podejrzliwy, dla którego najważniejsze są pieniądze.
• Kleant – syn Harpagona, zakochany w Mariannie; chce pożyczyć pieniądze, by zdobyć ukochaną.
• Eliza – córka Harpagona, kocha Walerego i sprzeciwia się woli ojca.
• Walery – zakochany w Elizie, początkowo ukrywa swoje pochodzenie, pracuje w domu Harpagona.
• Marianna – uboga, skromna dziewczyna, ukochana Kleanta; później okazuje się córką Anzelma.
• Anzelm – ojciec Walerego i Marianny, dawniej don Tomasz d'Alburci.
• Frozyna – pośredniczka, sprytna i interesowna, pomaga w sprawach matrymonialnych.
• Jakub – kucharz i woźnica Harpagona, bierze udział w wielu komicznych scenach.
• Strzałka – służący Kleanta, komentuje wydarzenia i pomaga w odzyskaniu szkatułki.
• Komisarz – urzędnik prowadzący śledztwo w sprawie kradzieży.

Czas i miejsce akcji: utwór rozgrywa się w Paryżu, w domu Harpagona. Czas akcji nie jest dokładnie określony, ale odpowiada realiom mieszczańskim i obyczajowym epoki nowożytnej, w której rodzice decydowali o małżeństwach dzieci i ważną rolę odgrywały posagi.

Główne motywy i problemy:

• Skąpstwo – Harpagon traktuje pieniądze jak najcenniejszą rzecz w życiu; kontroluje wydatki, ukrywa majątek i podejrzewa wszystkich o kradzież.
• Miłość i małżeństwo – młodzi kochają się wzajemnie, ale są zmuszeni walczyć z wolą ojca i z układami matrymonialnymi opartymi na zysku.
• Konflikt pokoleń – ojciec nie liczy się z uczuciami dzieci, a dzieci buntują się przeciw jego tyranii.
• Pochlebstwo i obłuda – Walery i Frozyna pokazują, jak łatwo zyskać wpływ na Harpagona przez udawane uznanie.
• Komizm sytuacyjny – nieporozumienia, przebieranki, błędne rozpoznania i gwałtowne kłótnie tworzą komediowy charakter utworu.
• Odkrycie tożsamości – finał przynosi rozpoznanie Walerego i Marianny jako dzieci Anzelma, co rozwiązuje część konfliktów rodzinnych.

Znaczenie zakończenia: w finale Harpagon zgadza się na małżeństwo dzieci, gdy Anzelm obiecuje pokryć wszystkie koszty, ale sam nie myśli o rodzinie, tylko o odzyskaniu szkatułki z pieniędzmi. Ostatecznie jego ostatnie słowa pokazują, że szkatułka jest dla niego najważniejsza. Komedia kończy się więc pojednaniem młodych i odsłonięciem rodzinnych tajemnic, lecz nie przemianą Harpagona, który pozostaje skąpcem do samego końca.